De AI Act-transparantieplicht: wat je sinds 2 augustus moet melden

Wat moet je melden als je een chatbot inzet?

Artikel 50 lid 1 verplicht dat gebruikers weten dat ze met een AI-systeem communiceren, tenzij dat vanuit het perspectief van een gemiddelde, redelijk geïnformeerde persoon al evident is. Voor een chatbot op je website of in je klantenservice betekent dat concreet: een zichtbare melding bij het eerste contact, niet pas ergens in de voorwaarden.¹²

Formeel richt lid 1 zich tot de aanbieder — de partij die het chatbotsysteem bouwt en op de markt brengt. Praktisch ben jij als gebruiksverantwoordelijke vaak degene die de interface configureert en de melding daadwerkelijk laat zien. Leg daarom in het contract met je chatbotleverancier vast dat de melding standaard aan staat, en controleer het zelf: de verordening beoordeelt wat je klant ziet, niet wat er in de leveranciersvoorwaarden staat.¹

Wanneer moet je AI-gegenereerde content labelen?

Artikel 50 lid 2 verplicht aanbieders van systemen die synthetische audio, beeld, video of tekst genereren om die output machineleesbaar en detecteerbaar te markeren als kunstmatig gegenereerd of gemanipuleerd. Gebruik je zo'n systeem om content te maken die je publiceert, dan moet die markering intact blijven — er zelf een watermerk uit halen mag niet.²

Deze plicht ligt technisch bij de bouwer van het generatieve systeem, maar heeft wel gevolgen voor jou als afnemer: kies een tool die de markering standaard toepast, en vraag bij twijfel na of die functie aan staat. Voor kleine bewerkingen — bijstellen, filteren, standaardaanpassingen — geldt de plicht niet.²

Wat geldt er specifiek voor deepfakes en AI-nieuwstekst?

Artikel 50 lid 4 verplicht gebruiksverantwoordelijken om kunstmatig gegenereerde of gemanipuleerde beeld-, audio- of videocontent die op echte personen, plaatsen of gebeurtenissen lijkt en ten onrechte echt overkomt, te labelen als deepfake. Voor AI-gegenereerde tekst over onderwerpen van publiek belang geldt een vergelijkbare plicht, tenzij die tekst door een mens redactioneel is gecontroleerd en er iemand verantwoordelijk voor is.²

• Wel labelen: een gegenereerde foto van een incident dat nooit gebeurde, gebruikt in marketing of een nieuwsbericht.
• Beperkt labelen: een overduidelijk satirisch, artistiek of fictief werk — dan volstaat een melding die het werk zelf niet in de weg zit.²
• Niet verplicht: AI-gegenereerde tekst die een redacteur heeft nagelezen en waar een naam of functie achter staat.²
• Altijd verplicht: de meldplicht geldt ongeacht of het gaat om wetshandhaving door jouzelf — die uitzondering is voorbehouden aan opsporingsdiensten, niet aan bedrijven.¹

Voor een gewone offerte- of samenvattingstool is dit meestal geen zorg: die valt zelden onder 'onderwerpen van publiek belang'. Zet je AI wel in voor content die naar buiten gaat — een blog, een persbericht, social media — dan is de vraag 'wie controleert dit voordat het live gaat' ineens ook een compliance-vraag, niet alleen een kwaliteitsvraag.

Wat betekent 'duidelijk en herkenbaar' in de praktijk?

Lid 5 van artikel 50 eist dat je de informatie uiterlijk bij het eerste contact geeft, op een manier die begrijpelijk en waarneembaar is voor de gemiddelde gebruiker — zonder dat daar technische hulpmiddelen voor nodig zijn, en toegankelijk voor mensen met een beperking.¹

Dat sluit twee gangbare trucs uit: de melding wegstoppen in een pop-up die iedereen wegklikt, en 'm alleen noemen in een documentpagina die niemand leest. De toets is steeds dezelfde: ziet en snapt een gemiddelde bezoeker het, op het moment dat het ertoe doet.

Welke uitzonderingen gelden er?

Artikel 50 kent drie soorten uitzonderingen: wettelijk toegestane opsporing en vervolging van strafbare feiten, kunstzinnige of satirische werken (met een lichtere meldplicht), en situaties waarin AI-gebruik al overduidelijk is. Een 'we hadden het druk' of 'de klant vroeg er niet naar' hoort daar niet bij.¹²

• Opsporing en vervolging: alleen voor bevoegde autoriteiten en met wettelijke waarborgen — nooit een uitzondering voor een bedrijf zelf.
• Kunst, satire en fictie: disclosure blijft verplicht, maar mag zo worden vormgegeven dat het het werk niet verstoort.
• Overduidelijk AI-gebruik: bijvoorbeeld een cartooneske avatar die zich al als bot presenteert — de Commissie past dit restrictief toe, dus bij twijfel meld je het gewoon.¹

Ben jij aanbieder of gebruiksverantwoordelijke?

Bouw je zelf geen AI-systeem maar zet je een ingekochte tool in voor je bedrijf, dan ben je vrijwel altijd gebruiksverantwoordelijke. Dat geldt ook als je die tool alleen intern gebruikt: artikel 50 maakt geen uitzondering voor gebruik dat klanten nooit zien.

Dezelfde twee rollen bepalen ook wie onder de AI-geletterdheidsplicht valt: bijna elk MKB-bedrijf dat met AI werkt, is voor beide artikelen gebruiksverantwoordelijke. Wie dat overzicht per systeem al heeft, hoeft het voor artikel 50 niet opnieuw te maken — je hebt de inventarisatie al staan.

Wie houdt toezicht, en wat kost een overtreding?

De Autoriteit Persoonsgegevens wordt in het voorstel voor de Uitvoeringswet AI-verordening aangewezen als toezichthouder voor onder meer de transparantieverplichtingen, met de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur in een coördinerende rol tussen de tien sectorale toezichthouders. Overtreding van artikel 50 kan een boete opleveren tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet, wat hoger is.⁶³

Het kabinet kondigde die verdeling op 20 april 2026 aan; de consultatie over de Uitvoeringswet liep tot 1 juni 2026 en de wet was op het moment van schrijven nog niet aangenomen.⁵ Tot die tijd handhaaft de AP op basis van haar bestaande bevoegdheden en de Europese verordening zelf, die rechtstreeks werkt zonder dat er nationale wetgeving voor nodig is.

Hoe formuleer je een chatbotmelding die voldoet?

Een melding die voldoet, staat zichtbaar bij het eerste contact, gebruikt gewone taal in plaats van juridisch jargon, en maakt in één oogopslag duidelijk dat er geen mens meeleest. Onderstaande voorbeelden zijn geen officiële formuleringen uit de verordening, maar een praktische invulling van wat lid 1, 4 en 5 vragen.

1. 1

   Naamgeving van de chatbot

   Noem hem 'AI-assistent' of 'chatbot', niet 'Klantenservice' of een medewerkersnaam zonder toevoeging. Zet er desgewenst een klein AI-icoon bij.

2. 2

   Openingsbericht

   'Hoi, ik ben de AI-assistent van [bedrijf]. Ik beantwoord de meeste vragen automatisch — wil je liever een collega spreken, typ dan medewerker.'

3. 3

   Bij een AI-gegenereerde afbeelding of video

   Een zichtbaar bijschrift: 'Deze afbeelding is gegenereerd met AI.' Bij video of audio hoort dat in beeld of aan het begin van de opname, niet alleen in de bestandsnaam.

4. 4

   Bij AI-ondersteunde tekst die je publiceert

   Wordt de tekst door een redacteur gecontroleerd en staat er een naam achter, dan is een vermelding niet verplicht — maar 'Geschreven met AI-ondersteuning, gecontroleerd door [naam]' bouwt wel vertrouwen op.

5. 5

   Vastleggen wat je gemeld hebt

   Een kort intern overzicht van welke AI-systemen je inzet en welke melding erbij hoort, is geen wettelijke eis maar wel je enige verdediging als een toezichthouder ernaar vraagt.

Deze stap hoort in hetzelfde overzicht als je bredere AI-beleid: welke tools zijn goedgekeurd, wie mag ze inzetten, en welke melding daarbij hoort. Wie zijn team ook leert twijfelen aan AI-antwoorden, zoals beschreven in AI-antwoorden controleren, voorkomt tegelijk dat een ongelabelde deepfake per ongeluk naar buiten gaat.